1. Biên độ dao động (Amplitude) thế nào là tốt?
Biên độ dao động (Amplitude - đơn vị tính bằng độ °) là góc quay lớn nhất của bánh lắc (balance wheel) từ vị trí cân bằng sang một bên rồi quay trở lại. Bạn có thể tưởng tượng nó giống như độ vung của chiếc xích đu: vung càng mạnh, bánh lắc càng khỏe, đồng hồ càng chạy ổn định. Khi đồng hồ được nạp đầy cót, biên độ lý tưởng sẽ phụ thuộc vào tư thế đặt đồng hồ (đặt nằm phẳng hay đặt đứng):
Ở tư thế nằm phẳng (Dial Up / Dial Down)
- 270° – 315° (Tuyệt vời): Đây là "vùng xanh" của một bộ máy khỏe mạnh, sạch dầu, lực truyền từ hộp cót đến bộ thoát hoàn hảo.
- 240° – 260° (Tạm ổn): Máy hoạt động bình thường nhưng có thể sắp đến lúc cần bảo dưỡng, lau dầu.
- Dưới 230° (Quá thấp): Năng lượng truyền tới bánh lắc bị suy hao nghiêm trọng, đồng hồ rất dễ chạy sai giờ hoặc chết vặt.
- Trên 330° (Quá cao - Hiện tượng "Gõ nghẹ / Knocking"): Bánh lắc quay quá mạnh khiến chốt chặn va đập ngược vào lưng ngựa. Đồng hồ sẽ có hiện tượng "chạy lồng lên" (nhanh vài tiếng một ngày).
Ở tư thế đứng (Crown Down, Crown Left...)
Do trục bánh lắc phải chịu ma sát lớn hơn tại các vách chân kính khi đứng, biên độ thường bị sụt giảm từ 20° đến 50° so với tư thế nằm.
- Nếu nằm phẳng đạt 290° mà dựng đứng lên còn khoảng 245° – 255°: Bình thường.
- Nếu dựng đứng lên mà tụt xuống dưới 200°: Trục bánh lắc hoặc chân kính đang có vấn đề.
2. Các nguyên nhân khiến biên độ thấp và cách hiệu chỉnh
Để kéo biên độ từ mức yếu lên mức khỏe mạnh, kỹ thuật viên phải cô lập và xử lý từng nguyên nhân gây tiêu hao năng lượng theo quy trình từ ngoài vào trong:
Nguyên nhân 1: Dầu bôi trơn bị khô hoặc bám bụi (Phổ biến nhất) Hiện tượng: Sau 3–5 năm sử dụng, dầu tại các chân kính (jewels) của trục bánh lắc và hệ thống bánh răng bị keo lại, tạo ra lực cản lớn. Cách hiệu chỉnh: Tiến hành lau dầu toàn diện (Overhaul). Tháo rời hoàn toàn bộ máy, tẩy rửa sạch sẽ bằng máy sóng siêu âm với dung dịch chuyên dụng, sau đó chấm dầu mới đúng chủng loại và liều lượng
Nguyên nhân 2: Dây cót (Mainspring) bị dão hoặc sai thông số
Hiện tượng: Cót dùng lâu năm bị dão, không còn đủ lực đàn hồi để đẩy hệ thống bánh răng, hoặc thợ trước đó đã thay sai sợi cót (quá mỏng hoặc lực đàn hồi yếu).
Cách hiệu chỉnh: Tháo hộp cót (barrel), kiểm tra độ đàn hồi của dây cót. Nếu cót bị biến dạng hoặc yếu, bắt buộc phải thay dây cót chính hãng mới đúng mã máy.